Demokratyczna Republika Konga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
République démocratique du Congo (RDC, DRC, DROC)
Demokratyczna Republika Konga (DRK)
Flaga Demokratycznej Republiki Konga
Godło Demokratycznej Republiki Konga
Flaga Demokratycznej Republiki Konga Godło Demokratycznej Republiki Konga
Dewiza: (fr.) Démocratie-Justice-Travail
(Demokracja-Sprawiedliwość-Praca)
Hymn: Debout Kongolaise
(Powstańcie Kongijczycy)
Położenie Demokratycznej Republiki Konga
Konstytucja Konstytucja Demokratycznej Republiki Konga
Język urzędowy francuski
Stolica Kinszasa
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Félix Tshisekedi
Szef rządu premier Sylvestre Ilunga
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
11. na świecie
2 344 858 km²
77 810 km² (3,32%)
Liczba ludności (2020 (szac.))
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
16. na świecie
101 780 263[1]
36 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

41,4 mld USD[2]
478 USD[2]
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

68,5 mld dolarów międzynar.[2]
790 dolarów międzynar.[2]
Jednostka monetarna frank kongijski (CDF)
Niepodległość od Belgii
30 czerwca 1960
Religia dominująca katolicyzm (50%)
Strefa czasowa UTC od +1 do +2
Kod ISO 3166 CD
Domena internetowa .cd
Kod samochodowy CGO
Kod samolotowy 9Q i 9T
Kod telefoniczny +243
Mapa Demokratycznej Republiki Konga

Demokratyczna Republika Konga (fr. République démocratique du Congo) – drugie[3] co do wielkości państwo Afryki, położone w jej środkowej części, w dorzeczu rzeki Kongo, u której ujścia posiada 37 km dostępu do Oceanu Atlantyckiego. Nazwa, oznaczająca myśliwy, pochodzi od ludu Bakongo. W okresie kolonialnym D.R.Konga występowała jako Wolne Państwo Kongo (do 1908) i Kongo Belgijskie (do 1960), a po uzyskaniu niepodległości w latach 1971–1997 jako Zair. Dla odróżnienia od sąsiadującej Republiki Konga (Kongo, Kongo-Brazzaville), D.R.Konga występowała również jako Kongo-Léopoldville, a obecnie po zmianie nazwy stolicy, jako Kongo-Kinszasa.

Największe miasta kraju: Kinszasa, Lubumbashi, Mbuji-Mayi, Kisangani, Kananga. Kraj zamieszkuje 250 grup etnicznych. Największe to Kongo, Luba i Mongo.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa kraju pochodzi od rzeki Kongo, której większa część przepływa przez terytorium kraju. Nazwa rzeki pochodzi zaś od nazwy jednego z ludów bantu, Bakongo (co znaczy myśliwi), które zamieszkiwało ujście rzeki, gdy zostało ono odkryte przez Portugalczyków w XV wieku[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Demokratyczna Republika Konga jest 12. największym państwem na świecie pod względem powierzchni[1].

Dżungla pokrywa większość rozległej, nisko położonej kotliny, która obniża się w kierunku Atlantyku na zachodzie. Obszar ten otoczony płaskowyżami łączy się z sawannami na południu i południowym zachodzie, górami na zachodzie i stepami przekraczającymi na północy rzekę Kongo. Wysokie góry są na wschodnim krańcu kraju[1].

Dominuje klimat tropikalny. W równikowej zlewni rzeki Kongo jest gorący i wilgotny. Chłodniejszy i suchszy – na wyżej położonych terenach południowych. Chłodniejszy i wilgotniejszy na górskich terenach na wschodzie[1].

Na północy od równika pora wilgotna trwa od kwietnia do października, a sucha od grudnia do lutego. Na południe od równika: pora wilgotna trwa od listopada do marca, a sucha od kwietnia do października[1].

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Na terenie kraju, w obrębie Wielkiej Doliny Ryftowej, występuje aktywność wulkaniczna. Za największe zagrożenie dla ludności uważane są wulkany Nyiragongo i Nyamuragira[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi mieszkańcami obecnej D.R.Konga były plemiona myśliwsko-zbierackie. Północ zamieszkiwali Pigmeje, południe plemiona spokrewnione z Buszmenami. W I tysiącleciu p.n.e. oraz I tysiącleciu n.e. napływały ludy Bantu, które zepchnęły Buszmenów na południe, a Pigmejów w głąb lasów. W średniowieczu pojawiły się niewielkie państewka. Ich podboje doprowadziły od unifikacji politycznej i kulturalnej południa obecnego D.R.Konga oraz północnej Angoli i Zambii. W XIV-XVI wieku powstały kolejne państwa – nad dolnym Kongiem Kongo, nad górnym Kasai Luanda, nad górną Lualabą Luba, a w XVII wieku Kuba nad środkowym Kasai. Pierwsze kontakty z Europejczykami notowane są w XV wieku. W 1491 roku kongijski władca Nzinga-a-Nkwu przyjął chrześcijaństwo i zainicjował ożywione relacje z Portugalią. W kolejnych wiekach obszar penetrowany był przez Hiszpanów, Arabów, Holendrów, Francuzów i Brytyjczyków. Państewka sprzedawały przybyszom kość słoniową, miedź i niewolników. Handel niewolnikami z czasem doprowadził do wyludnienia kraju i degradacji relacji społecznych. Na skutek niekończących się konfliktów zbrojnych na przełomie XVIII i XIX wieku rozpadło się Kongo, z kolei Luba i Lunda w przeciągu wieku XIX[4].

Destabilizacja regionu w ciągu XIX wieku ułatwiła inwazja europejska. Belgijski król Leopold II sfinansował wyprawę Henry’ego Mortona Stanleya wzdłuż rzeki Kongo, mającą na celu ustanowienie tam jego władzy. Podczas konferencji w Berlinie (1884–1885) uznano Leopolda suwerenem Wolnego Państwa Kongo. W kolejnych latach siły zbrojne złożone z Afrykanów pod dowództwem Belgów podbiły obszar współczesnej Katangi i wschodnich obszarów D.R.Konga. W 1908 Leopold scedował Kongo państwu belgijskiemu i od tego momentu stało się ono oficjalnie kolonią pod nazwą Kongo Belgijskie. W kolonii Belgowie prowadzili bezwzględny wyzysk tubylców przez kompanie koncesjonowane. Wyzysk prowadził do rebelii (powstania na wschodzie 1919–23, bunt wojskowych w Luluabourgu w 1944)[4]. Szacuje się, że represyjna polityka Belgów doprowadziła do zabicia lub doprowadzenia do śmierci od 5 do 15 milionów mieszkańców Konga[5]. Rządy kolonialne przyczyniły się także do chrystianizacji kraju[4].

Po II wojnie światowej rozwijały się ruchy afrykańskie, powstały pierwsze tubylcze organizacje, związki zawodowe i partie polityczne. W 1959 Belgia metropolia zaczęła tracić kontrolę nad kolonią, paraliżowaną przez strajki i opór cywilny. W styczniu 1960 roku odbyła się belgijsko-kongijska konferencja okrągłego stołu, na której zdecydowano o nadaniu kraju niepodległości i przejęciu władzy przez Afrykanów. W czerwcu tego samego roku Afrykanie formalnie przejęli władzę. Wybory wyłoniły na premiera Patrice’a Lumumbę z Kongijskiego Ruchu Narodowego, a na prezydenta Josepha Kasavubu z ugrupowania ABAKO[4]. Pierwsze dni niepodległości doprowadziły do wybuchu chaosu. Wybuchł bunt wojskowych, a w lipcu secesję Katangi (będącej najbogatszą prowincją) ogłosił tamtejszy lider Moise Czombe. W sierpniu w ślad za Katangą poszło Kasai Południowe. Premier Lumumba chcąc ustabilizować sytuację zwrócił się o pomoc wojskową do ONZ. Pomoc była niewystarczająca, przez co rząd zwrócił się do Związku Radzieckiego[4].

We wrześniu doszło do sporu między prezydentem a premierem. Spór zakończył zamach stanu przeprowadzony przez pułkownika Josepha-Désiré Mobutu. Stronnicy obalonego Lumumby (który w grudniu został aresztowany, a następnie zabity) z Antoine Gizengą i Christophe Gbenye powołali w Stanleyville rząd Ludowej Republiki Kongo (uznany przez blok wschodni i niektóre kraje kontynentu)[4]. W lutym 1961 roku Mobutu przekazał rzeczywistą władzę prezydentowi Kasavubu. Dzięki działaniom militarnym i dyplomatycznym czasowo przywrócono jedność terytorialną. Rząd otrzymał znaczną pomoc od Belgii i USA. W 1962 roku aresztowano Gizengę i grupę jego współpracowników. Pozostali lumumbiści utworzyli w Brazzaville w październiku 1963 roku Narodowy Komitet Wyzwolenia a rok później wywołali antyrządowe powstanie przejmując kontrolę nad połową państwa[4]. W lipcu 1964 roku prezydent Kasavubu powołał na premiera Moise Czombego z Katangi. We wrześniu tego samego roku siły rządowe z pomocą belgijską i amerykańską pokonały rebeliantów. Po zwycięstwie Kasavubu odwołał premiera Czombe. W listopadzie 1965 roku Mobutu ponownie dokonał zamachu stanu przejmując w kraju dyktatorskie rządy[4].

Mobutu ogłosił się głową państwa (a w 1966 roku szefem rządu), zawiesił konstytucję, rozwiązał parlament i partie polityczne. Już w pierwszych latach wprowadził nieograniczone rządy oparte na monopolu monopartii, Ludowego Ruchu Rewolucji[4]. Prowadził politykę afrykanizacji (polityka tzw. autentyczności afrykańskiej)[4]. W jej ramach zmieniał nazwy pochodzące z języków kolonialnych na afrykańskie. 27 października 1971 Mobutu zmienił nazwę państwa na Zair oraz własne nazwisko[6]. O ile Zair rozwijał się i otrzymywał pomoc ze strony kapitału zagranicznego, to Mobutu pozostawał głównym beneficjentem przychodów[4]. Rządy ściśle związane były z korupcją i defraudacją publicznych funduszy[7][8]. Zair przypłacił to stając się w latach 80. jednym z najbiedniejszych państw świata, a gospodarka całkowicie załamała się[4].

W 1977 i 1978 rządom Mobutu zagroził zbrojnie Front Wyzwolenia Narodowego Konga (wspierany przez Angolę). Wystąpienia na osobistą prośbę prezydenta zostały stłumione poprzez interwencję wojsk francuskich, belgijskich i w mniejszym stopniu marokańskich[9][4].

W 1990 roku pod naciskiem międzynarodowym i opozycji zgodził się na nieznaczną demokratyzację. W 1994 roku wprowadzono nową tymczasową konstytucję[4]. W połowie lat 90. ludność z plemienia Tutsi (pozostająca od dłuższego czasu w opozycji wobec Mobutu z powodu jego zdecydowanego poparcia dla plemienia Hutu uczestniczącego w ludobójstwie w sąsiedniej Rwandzie przy poparciu m.in. Francji) opanowała znaczną część wschodniego Zairu. Mobutu wydał polecenie usunięcia Tutsi poza granice Zairu. Wywołało to otwartą wojnę domową, w którą zaangażowali się inni opozycjoniści. 16 maja 1997 oddziały przeciwników Mobutu – występujące jako Sojusz Sił Demokratycznych na rzecz Wyzwolenia Konga – zdobyły Kinszasę. Nowym prezydentem został ogłoszony Laurent Kabila. Obalony Mobutu wyjechał z kraju (któremu przywrócono dawną nazwę Kongo)[4][8][10][11].

Laurent Kabila w swoich rękach skupił pełnię władzy wykonawczej, ustawodawczej i militarnej[4]. Od 1998 roku zmagał się z drugą wojną domową i interwencjami wojsk Ugandy i Ruandy. W styczniu 2001 Kabila został postrzelony w zamachu dokonanym przez członka własnej ochrony. Wydarzenie to było częścią nieudanego zamachu stanu. Ranny Kabila został przetransportowany do szpitala w Zimbabwe, gdzie zmarł 18 stycznia. Urząd prezydenta objął syn Laurenta, Joseph Kabila[12][13][14]. Nowy prezydent w grudniu 2002 roku podpisał z antyrządowymi rebeliantami umowę kończącą wojnę domową[15]. Joseph Kabila zyskał prezydencką reelekcję w wyborach w latach 2006 i 2011[16].

Kolejne wybory powinny były odbyć się w listopadzie 2016, ale rząd Kabili opóźnił je na 30 grudnia 2018. Mimo że Kabila, zgodnie z konstytucją, nie mógł ubiegać się o trzecią kadencję. Decyzja o przesunięciu wyborów wznieciła wiele protestów i niepokojów społecznych, z zamieszkami na ulicach włącznie, szczególnie na wschodzie kraju. Wybory prezydenckie, parlamentarne i lokalne odbyły się na terenie DRK na przełomie roku 2018 i 2019. W miastach Beni i Butembo zostały odwołane z powodu wybuchu ognisk wirusa ebola. W Yumbi – z powodu ostrych zamieszek. Wyniki wyborów prezydenckich ogłoszono 10 stycznia 2019. Wygrał je kandydat opozycji, Félix Tshisekedi. Urząd objął dwa tygodnie później. Było to pierwsze przekazanie władzy między opozycyjnymi kandydatami bez większej przemocy lub zamachu stanu, od czasu uzyskania niepodległości przez DRK.[1]

Kraj, szczególnie na wschodzie, nadal zmaga się z agresją ponad setki grup zbrojnych, takich jak Sojusz Sił Demokratycznych, Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy, czy milicje Mai Mai. W Kongo od 1999 działa misja stabilizacyjna Narodów Zjednoczonych MONUSCO. Jest to największa i najkosztowniejsza misja ONZ w historii[1].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rodzina z plemienia Mongo w Demokratycznej Republice Konga
Ewolucja demograficzna w latach 1961–2003 (dane FAO, 2005). Ludność w tysiącach osób.

Ludność skupia się na płaskowyżach, na sawannie, przy rzekach i jeziorach, natomiast porośnięte tropikalną dżunglą północ i centrum kraju są prawie niezamieszkane. Exodus ludności wiejskiej zwiększył populację miast, a przede wszystkim stolicy[1].

Wielkie aglomeracje to Kinszasa (8 milionów mieszkańców), Lubumbashi, Kisangani, Mbuji-Mayi, Kananga, Mbandaka i Bukavu. W miastach mieszka ok. 46% populacji[1].

Mimo posiadania żyznych gleb, dużego potencjału hydroenergetycznego, i bogatych zasobów naturalnych, Demokratyczna Republika Konga zmaga się z wieloma problemami socjoekonomicznymi, w tym m.in., wysoką śmiertelnością noworodków (58,4 zgonu/1000 żywych urodzeń w 2020) i matek (473 zgony/1000 żywych urodzeń w 2020), wysoką (5,77 dziecka na kobietę w 2020; 3. najwyższa na świecie) i wczesną dzietnością (średni wiek kobiety w pierwszej ciąży to niecałe 20 lat), niedożywieniem (30% dzieci do 5 r. życia), słabą wyszczepialnością, słabym dostępem do wody pitnej i sanitariatów[1].

Z przyrostem naturalnym 3,18% (2020) DRK znajduje się w pierwszej dziesiątce krajów na świecie. Ilość urodzin wynosi 41/1000 mieszkańców, a zgonów 8,4/1000 mieszkańców. Średnia oczekiwana długość życia wynosi 61 lat (59 dla mężczyzn, 63 dla kobiet)[1].

DRK jest zarówno źródłem, jak i gospodarzem uchodźców. W latach 2012–2014 do kraju powróciło ponad 119 tys. Kongijczyków, ale ponad 0,5 miliona nadal pozostawało zagranicą (2015). Do największych grup uchodźców przebywających w 2020 w DRK należeli mieszkańcy:

  • Rwandy: 214 777 osób
  • Republiki Środkowoafrykańskiej: 171 400
  • Sudanu Południowego: 88 503
  • Burundi: 47 172.

W 2018 roku około 3,1 miliona mieszkańców było uchodźcami wewnętrznymi (z uwagi na wcześniejsze wojny domowe i trwający od 2016 roku konflikt w prowincji Kasai). Poziom migracji szacowany był w 2020 na -0,9 migranta na 1000 mieszkańców (ubytek ludności)[1].

DRK jest krajem z 6. najmłodszą populacją na świecie, z medianą wieku 16,7 roku. Połowa mieszkańców nie skończyła 15 roku życia. Szacunkowa struktura wiekowa w 2020:

  • 0–14 lat: 46,38%
  • 15–24 lata: 19,42%
  • 25–54 lata: 28,38%
  • 55–64 lata: 3,36%
  • 64 lata i więcej: 2,47%

Przewaga mężczyzn nad kobietami występuje przy urodzeniach i utrzymuje się do 25 roku życia. Powyżej 55 roku życia występuje przewaga kobiet. W grupie powyżej 65 r. życia jest znaczna (0,76:1).

Ludność DRK tworzy ponad 200 grup etnicznych, głównie bantu i chamickie (razem ok. 45% populacji). Językiem urzędowym jest francuski. W kontaktach handlowych dominuje język lingala. Popularnym językami są: kingwana (dialekt suahili), kikongo i thisluba (z rodziny bantu)[1].

Struktura etniczna[17]
Grupa etniczna Język Liczebność w tys. Procent ludności
Luba Język luba 13 363 15,91%
Kongo Język kongo 13 241 15,76%
Lingala Język lingala 3790 4,51%
Mongo Język mongo 2851 3,39%
Ekonda Język mongo 2750 3,27%
Songye Język songe 2188 2,6%
Nande Język nande 1976 2,35%
Azande Język pazande 1893 2,25%
Ngbaka Język ngbaka 1811 2,16%
Mangbetu Język mangbetu 1660 1,98%
Chokwe Język chokwe 1143 1,36%
Bemba Język bemba 524 0,62%
Hutu Język ruanda-rundi 402 0,48%
Tutsi Język ruanda-rundi 389 0,46%
Pigmeje Jezyki: ruanda-rundi, lese i asoa 271 0,32%
Azjaci Język hindi 180 0,21%
Francuzi Język francuski 82 0,1%
Grecy Język grecki 55 0,07%
Arabowie Język arabski 26 0,03%

Podział religijny Demokratycznej Republiki Konga[18]:

Poniższa lista przedstawia największe miasta Demokratycznej Republiki Konga[19]:


Kinszasa
Kinszasa
Lubumbashi
Lubumbashi

Lp. Miasto Prowincja Liczba mieszkańców (2017)

Kananga
Kananga
Goma
Goma

1 Kinszasa Kinszasa 7 843 000
2 Lubumbashi Górna Katanga 1 352 000
3 Mbuji-Mayi Kasai Wschodnie 1 295 000
4 Kananga Lulua 765 000
5 Kikwit Kwilu 637 736
6 Kisangani Tshopo 578 470
7 Bukavu Kiwu Południowe 436 779
8 Likasi Górna Katanga 434 408
9 Kolwezi Lualaba 418 000
10 Beni Kiwu Północne 332 903

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Demokratyczna Republika Kongo jest republiką parlamentarną z systemem semiprezydenckim[1].

Obowiązująca konstytucja została przyjęta 13 maja 2005, zaaprobowana w referendum 18–19 grudnia 2005 i ogłoszona 18 lutego 2006.[1]

Poprawki do ustawy zasadniczej mogą zgłaszać: prezydent, rząd, izba parlamentu, lub obywatele (poprzez petycję). Treść poprawki musi zostać uzgodniona przy absolutnej większości w obu izbach. Poprawka wymaga dodatkowo przyjęcia w referendum jeśli na wspólnym posiedzeniu obu izb nie przyjęły one poprawki większością 3/5. Poprawkom nie podlegają: forma rządów, prawa wyborcze, niezależność sądownictwa, pluralizm polityczny, wolności osobiste[1].

Prezydent wybierany zwykłą większością głosów w bezpośrednich wyborach powszechnych, na nie więcej niż dwie kadencje. Prezydent mianuje premiera[1].

Stanowiona przez dwuizbowy parlament wybierany na 5-letnią kadencję[1]:

  • Senat – 108 mandatów obsadzanych w pośrednich wyborach proporcjonalnych przez zgromadzenia rad prowincji.
  • Zgromadzenie Narodowe – 500 mandatów obsadzanych zwykłą większością głosów w wyborach bezpośrednich:
    • 439 w wielomandatowych okręgach wyborczych systemem proporcjonalnym
    • 61 w okręgach jednomandatowych

Najważniejsze partie polityczne[1]:

  • Kongijski Wiec dla Demokracji (Congolese Rally for Democracy, RCD)
  • Konwent Chrześcijańskich Demokratów (Convention of Christian Democrats, CDC)
  • Ludowa Partia Odbudowy i Demokracji (People’s Party for Reconstruction and Democracy, PPRD)
  • Nasze Kongo (Congo Na Biso, CNB)
  • Nouvel Elan
  • Partia Chrześcijańskich Demokratów (Christian Democrat Party, PDC)
  • Razem dla Zmiany (Together for Change, Ensemble)
  • Ruch Społeczny na Rzecz Odnowy (Social Movement for Renewal, MSR)
  • Ruch Wyzwolenia Kongo (Movement for the Liberation of the Congo, MLC)
  • Siły Odnowy (Forces of Renewal, FR)
  • Sojusz na Rzecz Demokracji i Postępu Społecznego (Union for Democracy and Social Progress, UDPS)
  • Sojusz na Rzecz Narodu Kongijskiego (Union for the Congolese Nation, UNC)
  • Zaangażowani na Rzecz Obywatelstwa i Rozwoju (Engagement for Citizenship and Development, ECiDe)
  • Zjednoczona Partia Lumumbistów (Unified Lumumbist Party, PALU)

Partie ECiDe, MLC, Razem dla Zmiany, CNB i Nouvel Elan, tworzą koalicję Lamuka[1].

Sądami najwyższymi są[1]:

  • Sąd Kasacyjny (Court of Cassation, Cour de Cassation) – składa się z 26 sędziów; dzieli się na izbę legislacyjną i izbę sądowniczą. Sędziów Sądu Kasacyjnego wybiera niezależna Rada Służby Sądowniczej, składająca się prokuratorów i sędziów niższych szczebli.
  • Sąd Konstytucyjny (Constitutional Court) – 9 sędziów. Trzech nominowanych przez prezydenta, 3 przez Radę Służby Sądowniczej (Judicial Service Council), 3 przez parlament. Sędziowie wskazywani przez prezydenta mają 9-letnią nieodnawialną kadencję, z jednym sędzią wymienianym co 3 lata.

Sądy niższego szczebla i powszechne[1]:

  • Sąd Bezpieczeństwa Państwa (State Security Court)
  • Sąd Apelacyjny (Court of Appeals) – administracyjny i sądowniczy
  • Wielki Trybunał (Tribunal de Grande)
  • Sądy grodzkie
  • Sądy prawa zwyczajowego

Prawo cywilne bazuje na prawodawstwie belgijskim. Obowiązują również prawa zwyczajowe i plemienne[1].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Od 2011 roku DRK i Angola współpracują na morzu w ramach wspólnej strefy interesów, w celu obopólnego wykorzystania zasobów przybrzeżnych[1].

Kraj akceptuje jurysdykcję Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (z ograniczeniami) i Międzynarodowego Trybunału Karnego[1].

Kraj jest stroną, m.in.[1]:

DRK podpisały, ale nie ratyfikowały, konwencję o zakazie używania technicznych środków oddziaływania na środowisko[1].

Kraj jest członkiem wielu organizacji międzynarodowych: AfDB, AKP, CEMAC, COMESA, EITI (kraj zgodny z), FAO, G24, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC (poprzez NGO-sy), MIGA, MKOL, NAM, ONZ, OIF, OPCW, PCA, SADC, Unia Afrykańska, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (poprzez NGO-sy), WHO, WIPO, WMO, WTO.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Demokratyczna Republika Konga dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi (Forces d’Armees de la Republique Democratique du Congo, FARDC), marynarką wojenną (La Marine Nationale) oraz siłami powietrznymi (Force Aerienne Congolaise, FAC)[20][1]. Ochroną prezydenta i rządu zajmuje się Gwardia Republikańska.

Uzbrojenie sił lądowych Demokratycznej Republiki Konga składało się w 2014 roku m.in. z: 90 czołgów, 200 opancerzonych pojazdów bojowych, 100 zestawów artylerii holowanej oraz 30 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[20]. Marynarka wojenna dysponowała w 2014 roku ośmioma okrętami obrony przybrzeża[20]. Siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. dwóch myśliwców, 18 samolotów transportowych, 13 samolotów szkolno-bojowych, 27 śmigłowców oraz sześciu śmigłowców szturmowych[20].

Wojska Demokratycznej Republiki Konga w 2014 roku liczyły 152 tys. żołnierzy zawodowych oraz 1,5 tys. rezerwistów. Służba ma charakter mieszany: ochotniczo-poborowy[1].

Według rankingu Global Firepower (2014) siły zbrojne Demokratycznej Republiki Konga stanowią 87. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 162 mln dolarów (USD)[20].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Formalnie od 9 stycznia 2015 roku kraj dzieli się na 26 prowincji, w tym prowincję stołeczną[1]:

Wcześniej, 1997-2015, obowiązywał podział na 11 prowincji:

Nowa konstytucja z lutego 2006 roku wprowadza podział kraju na 25 prowincji oraz rejon stołeczny. Zgodnie z konstytucją miał on zacząć obowiązywać w ciągu trzech lat, tj. od 2009 roku, jednak nie wszedł on w życie. Po dalszych debatach i zmianach został zaakceptowany przez parlament 9 stycznia 2015 z rocznym okresem wdrożenia zmian.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Linia kolejowa MatadiKinszasa

Gospodarka Demokratycznej Republiki Konga jest jedną z najmniej rozwiniętych na świecie – w 2014 roku ok. 63% ludności żyło poniżej granicy ubóstwa. Pod względem PKB na mieszkańca (800 USD w 2017) plasuje się na 3. miejscu od końca. Jednocześnie kraj posiada bogate i zróżnicowane zasoby naturalne, szacowane na 24 biliony USD[21]. Od uzyksania niepodległości kraj zmaga się z systemową korupcją i niestablinością. W lat 90. XX wieku doszły do tego konflikty wewnętrzne. Czynniki te stale zmniejszają możliwości gospodarki, obniżają dochody państwa i stymulują wzrost zadłużenia[1]. W latach 60. DRK była drugim najbardziej uprzemysłowionym państwem afrykańskim po Republice Południowej Afryki, z dobrze prosperującym przemysłem górniczym oraz względnie wydajnym rolnictwem.

Pierwsza (lata 90. XX wieku) oraz druga wojna domowa w Kongu (zakończona w 2003) doprowadziły do znacznego spadku produkcji oraz zysków państwa, spowodowały zwiększenie długu zewnętrznego.

Sytuacja poprawiła się po 2003 roku – po zakończeniu wojny, ogłoszeniu nowej konstytucji i zmianie władzy. Rząd zaczął wprowadzać reformy oraz otworzył się na relacje międzynarodowymi instytucjami finansowymi i darczyńcami. Postęp jest jednak powolny – hamowany przez korupcję, niestabilności, niewydolność urzędów, czy niechęć inwestorów. Wznowienie wydobycia pozwoliło na wzrost przychodów państwa i PKB do 2015, ale jednocześnie zaczęła rosnąć inflacja i postępowała deprecjacja waluty. Duża część gospodarki działa w szarej i czarnej strefie[1].

Od 2010 spadła również cena miedzi, jednego z głównych towarów eksportowych DRK, co odbiło się na przychodach państwa i rezerwach walutowych. W połowie 2017 roku inflacja sięgała 50%[1].

W 2012 roku bezrobocie wynosiło 8,7% (niższe u kobiet, 6,8%, niż u mężczyzn – 11,3%). Siła robocza kraju szacowana jest na 31,36 mln. (w 2017)[1].

Rok Wartość PKB [mld. USD][22][1] PKB per capita [USD][23][1] Zmiana PKB[24][1] Dług publiczny (% PKB)[25]
2017 68,6 800 +3,4% 18,1%
2016 66,33 800 +2,4% 19,3%
2015 64,78 800 +6.9%

Struktura gospodarki w 2017[1]:

  • rolnictwo: 19,7%
  • przemysł: 43,6%
  • usługi: 36,7%

Wykorzystanie gruntów w 2011[1]:

  • rolnictwo: 11,4%
    • grunty orne: 3,1%
    • sady i uprawy wieloletnie: 0,3%
    • pastwiska: 8%
  • lasy: 67,9%
  • pozostałę: 20,7%

W 2012 roku 110 km² gruntów było sztucznie nawadniane[1].

W roku 2017 budżet DRK wykazywał, szacunkowo, 4,634 mld. USD przychodów i 5,009 mld. USD rozchodów. Deficyt wynosił 0,9% PKB. Inflacja wynosiła 41,5%. Rezerwy walutowe i złotowe: 457,5 mln USD. Dług zewnętrzny: 4,963 mld USD.

Eksport wyniósł 10,98 mld. USD (Chiny 41,4%, Zambia 22,7%, Korea Południowa 7,2%, Finlandia 6,2%). Import wyniósł 10,82 mld. USD (Chiny 19,9%, RPA 18%, Zambia 10,4%, Belgia 9,1%, Indie 4,3%, Tanzania 4,2%)[1].

Gospodarka DRK opiera się w większości na przemyśle wydobywczym. Na jej terenie znajdują się zasoby: kobaltu, miedzi, niobu, tantalu, ropy naftowej, diamentów, złota, srebra, cynku, magnezu, cyny, uranu, węgla kamiennego[1].

Największe kopalnie są zlokalizowane w Katandze na południu kraju. Kongo jest największym na świecie producentem kobaltu oraz znaczącym producentem miedzi i diamentów. Złoża diamentów są zlokalizowane w prowincji Kasai w zachodniej części kraju i stanowią 30% zasobów światowych. Państwo posiada również 70% światowych zasobów koltanu, który jest głównym źródłem tantalu, używanego powszechnie w elektronice dla potrzeb przemysłu komputerowego oraz telekomunikacyjnego. W 2002 we wschodniej części DRK odkryto złoża cyny, jak dotąd wydobywane jedynie na małą skalę. Przemyt oraz zyski z handlu minerałami przyczyniły się do podsycania i finansowania działań wojennych między plemionami i grupami etnicznymi. Przemysł wydobywczy jest w większości kontrolowany przez korporacje krajów zachodnich, które często oskarżane były o politykę sprzyjającą rozwojowi konfliktów etnicznych oraz o działalność rabunkową. Katanga Mining jest szwajcarską korporacją, która posiada na terenie DRK kombinat metalurgiczny Luilu, zdolny przerobić 176 tys. ton miedzi oraz 8 tys. ton kobaltu rocznie, czyniąc go największą tego typu instalacją na świecie[26].

Analiza sektora wydobywczego – połowa światowych zasobów kobaltu znajduje się w Demokratycznej Republice Konga[27]

Demokratyczna Republika Konga posiada około połowy światowych zasobów kobaltu (cena za 1 tonę kobaltu na giełdzie metali w Londynie wynosi w kwietniu 2015 roku 26 700 dolarów, czyli około 100 000 złotych). Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych USA na świecie znajduje się około 25 000 000 ton kobaltu. W 2014 roku wydobycie na świecie kobaltu wyniosło 112 000 ton przy czym 56 000 ton pochodziło z Demokratycznej Republiki Konga, drugi kraj Chiny dostarczył 7200 ton, trzecia Kanada wydobyła około 7000 ton kobaltu. W 2014 roku, przyjmując cenę z giełdy w Londynie, Demokratyczna Republika Konga wydobyła kobalt za kwotę 1.5 miliarda dolarów (około 5.5 miliarda złotych).

Na podstawie danych Eximcon Group[27] głównymi produktami, jakie Demokratyczna Republika Konga eksportowała w 2014 roku, były zasoby naturalne: miedź (udział 62% w całym eksporcie), kobalt (19%), ropa (9%; 20 000 baryłek dziennie 2015[1]).

Produkty, które były importowane w największej ilości, to: maszyny (12% udziału w całym imporcie), pojazdy (6%), produkty ze stali lub żelaza (5%).

Ważnym działem gospodarki jest rolnictwo, które w 1996 zatrudniało 66% siły roboczej państwa i w 1997 stanowiło 57,9% PKB. Najważniejszymi produktami przeznaczonymi na eksport są kawa, olej palmowy, guma, bawełna, cukier, herbata oraz kakao. Uprawia się także maniok, banany, kukurydzę, ryż z przeznaczeniem na rynek rodzimy.

Lasy pokrywają 60% powierzchni kraju, stanowiąc ogromne bogactwo naturalne dla kraju. W 2003 przeznaczono na eksport drewno o wartości 25,7 mln USD. Intensywna gospodarka leśna stanowi zagrożenie dla ogromnej bioróżnorodności lasów równikowych oraz ludności zamieszkującej na terenach masowych wycinek leśnych[28].

Rozwinięty system hydrologiczny kraju pozwala na intensywne prowadzenie rybołówstwa. W 1997 łączna produkcja z wód morskich oraz rzek i jezior jest szacowana na 162 961 ton. Większość połowów pochodzi z jezior Wielkiego Rowu Afrykańskiego oraz rzek kotliny Kongo. Połowy morskie stanowią jedynie 2% łącznej produkcji[29].

Demokratyczna Republika Konga oczekuje na przyjęcie do Organizacji dla Harmonizacji Prawa Afrykańskiego. Jest członkiem Wspólnoty Rozwoju Afryki.

Rzeka Kongo i jej dopływy stanowią szkielet gospodarki, w tym transportu. Na rzece Kongo powstał zespół 2 hydroelektrowni Inga, która zasila południową, przemysłową, część kraju poprzez linię HVDC Inga-Shaba.

Infrastruktura i transport[edytuj | edytuj kod]

Prawie połowa mieszkańców kraju (2/3 mieszańców wsi) ma dostęp jedynie do improwizowanych lub naturalnych zbiorników wody pitnej. Tylko 29% mieszkańców ma dostęp do sanitariatów z kanalizacją lub szambem[1].

W 2016 roku DRK była eksporterem netto energii elektrycznej. Mimo tego, ok. 69 milionów mieszkańców nie miało dostępu do energii elektrycznej. Elektryfikacja terenów miejskich wynosiła 47%, a wiejskich jedynie 0,4%[1].

Telefonia stacjonarna w kraju jest rzadkością (<1 linia/100 mieszkańców). Dużo bardziej rozwinięta jest telefonia komórkowa. W 2018 roku w DRK było prawie 36,5 mln. abonentów (38/100 mieszkańców). W 2016 roku niecałe 4% mieszakańców miał dostęp do internetu (mniej niż 1% do łączy szerokopasmowych)[1].

W 2012 roku DRK zamówiło w Chinach sateltię telekomunikacyjnego, ale projekt zawieszono w 2016 z powodów finansowych[30].

W 2013 roku w kraju istniało 62 km gazociągów, 77 km ropociągów, i 756 km rurociągów dla produktów ropopochodnych[1].

W 2015 roku w kraju istniało 152 373 km dróg, w tym:

  • utwardzonych: 3047 km (2%)
  • nieutwardzonych: 149 326 km (98%)

W 2014 roku w kraju istniało 4007 km linii kolejowych, w tym 3882 km o rozstawie 1067 mm (858 km zelektryfikowane) i 125 km o rozstawie 1000 mmm.[1]

Dzięki rzecze Kongo i jej dopływom kraj posiada bogatą, 8. na świecie pod względem długości, sieć dróg wodnych, wynoszącą 15 000 km[1].

Głównym portem morskim jest Banana. Znaczącymi portami rzecznymi lub na jeziorach są[1]

Mapa lokalizacyjna Demokratycznej Republiki Konga
Bandundu
Bandundu
Bangoka
Bangoka
Kiri
Kiri
Basankusu
Basankusu
Beni
Beni
Boende
Boende
Boma
Boma
Bukavu
Bukavu
Bunia
Bunia
Gbadolite
Gbadolite
Gemena
Gemena
Goma
Goma
Ilebo
Ilebo
Kalemie
Kalemie
Kamina
Kamina
Kananga
Kananga
Kindu
Kindu
Kinszasa
Kinszasa
Kolwezi
Kolwezi
Lodja
Lodja
Lubumbashi
Lubumbashi
Mbandaka
Mbandaka
Mbuji-Mayi
Mbuji-Mayi
Nioki
Nioki
Tshikapa
Tshikapa
Tshimpi
Tshimpi
Geographylogo.svg
Lotniska w Demokratycznej Republice Konga

W 2015 roku w kraju zarejestrowanych było 8 przewoźników lotniczych, dysponujących 13 samolotami. Ruch pasażerski wyniósł 476 352 osób. Ruch towarowy: 85,839 miliona tono-kilometrów[1].

W 2017 roku w DRK było 198 lotnisk i lądowisk, 1 heliport, w tym z pasami startowymi[1]:

  • 26 utwardzonych:
    • o długości powżej 3047 m: 3
    • o dł. 2438 – 3047 m: 3
    • o dł. 1524 – 2437 m: 17
    • o dł. 914 – 1523 m: 2
    • poniżej 914 metrów: 1
  • 172 nieutwardzone:
    • o dł. 1524 – 2437 m: 20
    • o dł. 914 – 1523 m: 87
    • poniżej 914 metrów: 65

Oświata i nauka[edytuj | edytuj kod]

W 2017 roku wydatki na edukację wyniosły 1,5% PKB. Współczynnik alfabetyzacji wynosił 77%, i był znacznie wyższy u mężczyzn (88%) niż u kobiet (66%). Oczekiwana długość kształcenia wynosiła w 2013 roku 11 lat dla chłopców i 9 lat dla dziewczynek[1].

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

DRK jest notowany przez Departament Stanu USA jako kraj kategorii II ze względu na przemyt ludzi, tj. kraj niewypełniający minimalnych standardów zapobiegania i zwalczania handlu i przemytu ludzi, ale który czyni postępy w tym kierunku[1].

W kraju występuje bardzo wysokie ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych. Często występuje WZA A i tyfus. Spotykana jest malaria, denga, śpiączka afrykańska i wścieklizna. W 2013 roku na 10 000 mieszkańców przypadało 0,9 lekarza[1].

W 2013 roku ok. 23% dzieci poniżej 5 r. życia cierpiało na niedożywienie. Około 7% dorosłych było otyłych (BMI>30).

W 2018 roku około 0,8% populacji jest nosicielami HIV lub choruje na AIDS (ok. 450 000). Umieralność z tego powodu wynosiła ok. 13 000.[1]

Kongo w literaturze[edytuj | edytuj kod]

Joseph Conrad był kapitanem parowca pływającego w służbie króla belgijskiego Leopolda II po rzece Kongo w roku 1890. Będąc pod wrażeniem zaobserwowanych tam okrucieństw napisał powieść Jądro ciemności.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg The World Factbook: Africa :: Congo, Democratic Republic of the (ang.). CIA, 2020-04-06. [dostęp 2020-04-19].
  2. a b c d Democratic Republic of the Congo, imf.org [dostęp 2018-04-19] (ang.).
  3. Po podziale Sudanu 9 lipca 2011.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p Konga, Demokratyczna Republika. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-19].
  5. Anice Anderson, Vivian Head, Anne Williams: Rzezie, masakry i zbrodnie wojenne od starożytności do współczesności, Bellona, Warszawa, 2009 ​ISBN 978-83-11-11464-7​, s. 69 [1].
  6. Rozwój zależny Czarnej Afryki. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 29: XX wiek Świat i Polska po II wojnie światowej – Dekolonizacja – Lata siedemdziesiąte – Filozofia. Poznań: Oxford Educational, s. 242. ISBN 978-83-7425-832-6.
  7. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Ostatnie dni dyktatorów, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 227.
  8. a b Mobutu Sésé Seko (ang.). encyclopedia.com.
  9. Chris Cook and John Stevenson. The Routledge Companion to World History Since 1914, 2005. s. 321–322.
  10. Mobutu Sese Seko, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-19].
  11. Mobutu Sese Seko (ang.). britannica.com.
  12. Laurent-Kabila (ang.). britannica.com.
  13. Kabila Laurent-Desire, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-19].
  14. Laurent Kabila (ang.). encyclopedia.com.
  15. Joseph Kabila Biography (ang.). notablebiographies.com.
  16. Joseph Kabila (ang.). britannica.com.
  17. Country: Congo, Democratic Republic of – People Groups (ang.). Joshua Project, 2018. [dostęp 2 lipca 2018].
  18. Congo – DRC (ang.). Operation World, 2010. [dostęp 2015-07-06].
  19. Congo (Kinshasa) Cities Database (ang.). Simplemaps.com, 2017. [dostęp 2018-08-13].
  20. a b c d e Democratic Republic of the Congo (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-05].
  21. CIA World Factbook.
  22. Szacunkowy; z uwzg. siły nabywczej; wart. USD z 2017.
  23. Szacunkowy; z uwzg. siły nabywczej; wart. USD z 2017.
  24. Z uwzględnieniem inflacji.
  25. Szacunkowy.
  26. Katanga Project Update and 2Q 2008 Financials. [dostęp 2012-09-14].
  27. a b Analiza systemu finansowego i wydobywczego w DRK. goafrica.gov.pl. [dostęp 2015-06-23].
  28. Protecting Forests and Community Rights in the DRC. [dostęp 2012-09-14].
  29. INFORMATION ON FISHERIES MANAGEMENT IN THE DEMOCRATIC REPUBLIC OF THE CONGO. [dostęp 2012-09-14].
  30. CongoSat 01 (ang.). Gunter’s Space Page, 2019-07-21. [dostęp 2020-04-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]