Dzwonkowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzwonkowiec
Ilustracja
Dzwonkowiec jajowaty
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina dzwonkowate
Rodzaj dzwonkowiec
Nazwa systematyczna
Codonopsis Wallich in Roxburgh
Fl. Indica 2: 103. Mar-Jun(?) 1824[2]
Typ nomenklatoryczny
C. viridis Wallich[2]
Synonimy
  • Campanumoea Blume[3][4]
  • Cyclocodon Griff.[3]
  • Glosocomia D. Don[3][5]
  • Glossocomia Rchb., orth. var.[3]
  • Leptocodon (Hook. f.) Lem.[3][4]
Codonopsis lanceolata

Dzwonkowiec, kodonopsis[6], dzwonistęp[7][8][9] (Codonopsis Wall.) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych. Obejmuje 42[5], 46[4] lub 53[10] gatunki. Różnice w liczbie zaliczanych tu gatunków wiążą się z włączaniem lub wyodrębnianiem roślin z różnych rodzajów, w innych ujęciach przedstawianych jako synonimy (np. Himalocodon, Pankycodon, Pseudocodon)[4]. Rośliny te występują w środkowej i wschodniej Azji[11] na obszarze od Himalajów po Japonię i Jawę[11] (24 gatunki są endemitami Chin)[5]. Zasiedlają zbiorowiska trawiaste, zaroślowe, widne lasy i miejsca skaliste[11]. Kwiaty zapylane są przez pszczoły, kwitnące w kolorze zielonym – także przez osy[11].

Mimo nieprzyjemnego zapachu liści wiele gatunków z tego rodzaju uprawianych jest jako rośliny ozdobne ze względu na efektowny kształt kwiatów[11] i pnący pokrój[4]. Bulwiaste korzenie niektórych gatunków są wykorzystywane w ziołolecznictwie lub spożywane jako jadalne[4]. Popularne w tradycyjnej medycynie chińskiej są korzenie podgatunku tangszeńskiego dzwonkowca kosmatego C. pilosula subsp. tangshen używane jako afrodyzjak[7] i substytut żeń-szenia[4]. Jadalne korzenie ma m.in. C. lanceolata[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny o cuchnącym zapachu i spichrzowych korzeniach. Pędy są prosto wzniesione, podnoszące się lub pnące i osiągają do 3,5 m długości[11][5].
Liście
Skrętoległe, naprzeciwległe, czasem skupione w nibyokółkach, na brzegu zwykle płytko ząbkowane[11][5].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo na szczycie pędu, bocznych odgałęzień, naprzeciw liści lub w kątach liści[5]. Kielich składa się z 5 wolnych działek, bez łatek między nimi[11], w różnym stopniu przylegający lub odstający od korony i zalążni[5]. Korona tworzona jest przez 5 płatków, zrośniętych w dzwonkowaty lub lejkowaty kształt o wolnych i zaostrzonych końcach lub zrośniętych tylko u nasady i rozpostartych[5][11]. O ile od zewnątrz korona jest często niepozornie ubarwiona (zielonkawo, niebieskawo, fioletowo, biało lub żółto, zwykle blado)[11][7] o tyle wewnętrzna strona płatków jest ozdobiona wyraźnymi pomarańczowymi[11], fioletowymi, purpurowymi lub czarniawymi plamkami naprowadzającymi zapylaczy do wnętrza kwiatu[7]. Pręcików jest 5, ich nitki są nagie lub owłosione, często rozrośnięte u nasady dla zatrzymywania nektaru[11][5]. Zalążnia jest dolna, trójkomorowa, z licznymi zalążkami. Pojedyncza szyjka słupka jest naga lub owłosiona i zwieńczona trzema szerokimi łatkami znamion[5], podwijającymi się[11].
Owoce
Torebki jajowate lub stożkowate z trwałymi działkami kielicha zawierające liczne nasiona[5]. Otwierają się klapkami naprzeciw działek kielicha[11]. Nasiona jajowate do kulistych, gładkie, pomarszczone w fałdki lub siateczkowato lub oskrzydlone[11][5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj w obrębie rodziny dzwonkowatych Campanulaceae klasyfikowany jest do podrodziny Campanuloideae[3].

Wykaz gatunków[10][6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-07-14].
  2. a b Codonopsis. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-14].
  3. a b c d e f Genus: Codonopsis Wall.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-14].
  4. a b c d e f g h David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 215. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h i j k l Deyuan Hong, Thomas G. Lammers, Laura L. Klein: Codonopsis Wallich in Roxburgh. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-14].
  6. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 58. ISBN 978-83-925110-5-2.
  7. a b c d Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 302. ISBN 83-7079-779-2.
  8. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 193-194. ISBN 83-214-1305-6.
  9. Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 219. (pol.)
  10. a b Codonopsis. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-14].
  11. a b c d e f g h i j k l m n o Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 330. ISBN 0-333-74890-5.