Karol Tendera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Tendera
Data i miejsce urodzenia 7 lipca 1921
Kraków
Data i miejsce śmierci 1 października 2019
Kraków
Zawód, zajęcie dyrektor, działacz więźniów obozów koncentracyjnych
Narodowość polska
Alma Mater Akademia Górniczo-Hutnicza
Odznaczenia
Odznaka Honorowa „Bene Merito” Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości

Karol Jerzy Tendera[1] (ur. 7 lipca 1921 w Krakowie, zm. 1 października 2019 tamże) – polski robotnik przymusowy, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, polski świadek Zagłady. Autor pozwu przeciwko niemieckiej telewizji publicznej ZDF, za używanie przez stację określenia „polskie obozy zagłady” w kontekście wybudowanych przez Niemców na terenie przedwojennej Polski obozów zagłady.

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec był muzykiem, a matka malarką. Był uczniem krakowskiej Mechanicznej Szkoły Zawodowej przy ul. Krupniczej w Krakowie[2]. Po wojnie ukończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Do emerytury był dyrektorem dużego przedsiębiorstwa budowlanego[3].

Podczas okupacji[edytuj | edytuj kod]

2 marca 1940 roku, w wieku 19 lat, został wywieziony razem z innymi uczniami krakowskiej Szkoły Mechanicznej do pracy przymusowej w Hanowerze, do fabryki budującej niemieckie samoloty Max Mueller-Hann Flugzeug Werke. Uciekł z Niemiec dwa lata później, powracając do okupowanego Krakowa[4].

Został zatrzymany 19 stycznia 1943 roku w Krakowie przez gestapowca w cywilu. Podczas przesłuchania w siedzibie Gestapo przy ulicy Pomorskiej (obecnie siedziba oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa), oskarżono go o fałszowanie dokumentów. Śledztwo nie było prowadzone w związku z ucieczką Tendery z przymusowych robót, a sam zatrzymany miał jedynie posłużyć osadzeniu księdza katolickiego, do którego oskarżenia miał się przyznać Tendera[5]. Gdy odmówił, rozwścieczeni Niemcy zaczęli bić go łokciami po głowie – w wyniku czego nie słyszał na jedno ucho do końca życia. Trafił do więzienia na Montelupich, a następnie wysłano go do Auschwitz. Tendera był więźniem Auschwitz od 5 lutego 1943 roku (numer wytatuowany w obozie – 100430). Był wykorzystywany do pseudomedycznych eksperymentów, które na osadzonych prowadzili niemieccy lekarze. W tym przeprowadzanych bezpośrednio przez Josefa Mengele[6]. Podczas ewakuacji obozu przez Niemców w 1944 roku szedł w „marszu śmierci” do KL Flossenburg w czeskich Litomierzycach, gdzie doczekał wyzwolenia[7][8].

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Autor książki „Polacy i Żydzi w KL Auschwitz 1940–1945”[9]. Wcześniej przez lata, jako współpracownik Fundacji Pamięci Ofiar Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, uczestniczył w wielu spotkaniach edukacyjnych, przedstawiając ludziom z wielu krajów swoje doświadczenia z okresu II wojny światowej i przestrzegając przed zgubnymi skutkami ideologii nazistowskiej. Współpracował również z Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu[10].

Proces z niemiecką telewizją publiczną[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec życia wytoczył proces niemieckiej telewizji publicznej ZDF za użycie określenia „polskie obozy zagłady Majdanek i Auschwitz. 22 grudnia 2016 roku, po trwającym trzy lata procesie, Sąd Apelacyjny w Krakowie prawomocnie uznał, że sformułowanie „polskie obozy” jest nie tylko historycznym kłamstwem, ale także naruszeniem indywidualnych dóbr Karola Tendery i nakazał telewizji ZDF zamieszczenie przeprosin na stronie głównej jej serwisu internetowego.

Podczas procesu przed krakowskim sądem Karol Tendera powiedział[11]:

Byłem w trzech obozach i we wszystkich wieszali, bili, katowali i palili Niemcy, nie Polacy. Nie wolno dać się zakrzyczeć, że to była pomyłka, ja tego nie zaakceptuję i nie zgadzam się na to!

W sierpniu 2018 roku niemiecki Federalny Trybunał Sprawiedliwości w Karlsruhe uznał, że stacja nie musi się podporządkowywać wyrokowi z Polski[12].

Telewzja ZDF początkowo odwołała się również od wyroku w Polsce[13]. W marcu 2019 roku z interpelacją do Rady Europejskiej i Komisji Europejskiej ws. wyroku niemieckiego sądu dotyczącego określenia „polskie obozy zagłady” w procesie Karola Tendery wystąpili europosłowie Parlamentu Europejskiego: Ryszard Legutko, Jadwiga Wiśniewska, Zbigniew Kuźmiuk, Karol Karski i Ryszard Czarnecki[14]. W sierpniu 2019 w sprawie podjęcia działań w celu zapewnienia wykonania na terenie Niemiec wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2016 r., nakazującego niemieckiej telewizji publicznej ZDF opublikowanie przeprosin dla Karola Tendery interpelowała do Rady Ministrów posłanka Iwona Arent[15]. We wrześniu 2019 roku telewizja publiczna ZDF wycofała skargę kasacyjną od wyroku krakowskiego sądu, którą wcześniej wniosła[16].

Równolegle z batalią sądową Karola Tendery odbywały się procesy żołnierza Armii Krajowej kpt. Zbigniewa Radłowskiego przeciwko niemieckiej telewizji publicznej ZDF w związku z filmem fabularnym „Nasze matki, nasi ojcowie” wyprodukowanym i kilkukrotnie emitowanym przez ZDF. Film przedstawia żołnierzy AK jako antysemitów i nacjonalistów[17][18].

Pozew Karola Tendery odbił się szerokim echem w Polsce, zwracając uwagę na brak polityki historycznej polskich władz wobec licznych przypadków zakłamywania poza Polską historii dotyczącej Holokaustu. W styczniu 2017 roku administratorzy facebookowego profilu „Żelazna Logika” zorganizowali akcje upubliczniania na profilach mediów niemieckich grafik przypominających o niemieckich organizatorach obozów Zagłady w okupowanej Polsce. Akcja opatrzona hasztagami #GermanDeathCamps, #GermanNotNazi, #GermanNotPolish była bardzo popularna i wywołała liczne dyskusje, również po niemiecku, na profilach niemieckich redakcji w mediach społecznościowych[19]. Początkowo telewizja ZDF skrupulatnie usuwała wpisy polskich internautów blokując ich konta[20]. Również na początku 2017 roku z Wrocławia do Niemiec wyruszył mobilny podświetlany baner „Death Camps Were Nazi German” („obozy zagłady były nazistowsko-niemieckie”). Akcja miała wielu sponsorów, koordynowana była przez polską Fundację Tradycji Miast i Wsi. Po wizycie w Niemczech (min. przed siedzibą telewizji publicznej ZDF w Moguncji), baner przedstawiany był przed siedzibami instytucji europejskich w Brukseli, a następnie w Londynie i na Uniwersytecie w Cambridge w Wielkiej Brytanii[21][22]. W marcu 2018 roku do organizatorów akcji niemiecka kancelaria prawnicza wystosowała przedsądowe żądanie zaprzestania używania grafiki wykorzystanej na polskim billboardzie. Według Niemców miał on naruszać prawa autorskie wydawnictwa Eichborn Verlag, które opublikowało w 2012 roku książkę Timura Vermesa „On wrócił”. Chodziło o uproszczoną czarno-białą podobiznę Adolfa Hitlera[23].

W 2018 roku Polonia z Chicago zorganizowała przejazdy przez USA ciężarówki z banerami „German Death Camps” (niemieckie obozy śmierci)[24]. Obie akcje odbywały się oddolnie, bez udziału środków rządu polskiego.

Podobny charakter miała również ogólnopolska akcja pisania listów do prezydenta Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Andreasa Voßkuhle'a – zorganizowana przez uczniów i nauczycieli II Liceum Ogólnokształcącego im. Polonii i Polaków w Świecie w Augustowie[25].

W sprawie procesu Karola Tendery z niemieckim publicznym nadawcą krytyczne stanowisko wobec ZDF ogłosiło również Centrum Monitoringu i Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich[26].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2016 roku „za wieloletnie zaangażowanie w obronę dobrego imienia Polski oraz w przeciwdziałanie używaniu określeń fałszujących historię” został uhonorowany przez sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw ZagranicznychJana Dziedziczaka, odznaką „Bene Merito”[27]. W listopadzie 2017 roku Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu nagrodę „Świadek Historii”[28]. W lutym 2019 roku Prezydent RP Andrzej Duda odznaczył go Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości[29].

Został pochowany 10 października 2019 roku na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[30].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Project „March ’68” (ang.). shalomoswiecim.pl, 2018-09. s. 3. [dostęp 2019-10-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-06)].
  2. Aleksandra Wójcik, Maciej Zdziarski, Łukasz Mackiewicz (red.), Dwie historie. Opowieści byłych więźniów obozów koncentracyjnych, Kraków: Instytut Łukasiewicza, 2013 [dostęp 2019-10-03].
  3. Karol Tendera – numer obozowy 1000430, Stowarzyszenia Patria Nostra [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  4. Karol Tendera – numer obozowy 100430, Stowarzyszenia Patria Nostra [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  5. Twardziel w czerwonym fiacie, www.gosc.pl [dostęp 2019-10-03].
  6. Piotr Subik, Karol Tendera. Walczył z kłamstwami o Auschwitz, zostawił testament dla kolejnych pokoleń, Dziennik Polski, 2 października 2019 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  7. Piotr Subik, Nie żyje Karol Tendera, były więzień KL Auschwitz, Dziennik Polski, 1 października 2019 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  8. Anita Czupryn, Karol Tendera, były polski więzień KL Auschwitz, wygrywa z niemiecką telewizją ZDF, Polska Times, 6 listopada 2017 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  9. Katalog główny BS – Full View of Record, bs.sejm.gov.pl [dostęp 2019-10-02].
  10. Karol Tendera – strażnik pamięci, PolskieRadio24.pl [dostęp 2019-10-02].
  11. Karol Tendera – numer obozowy 1000430, Stowarzyszenia Patria Nostra [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  12. Deutsche Welle, Jest wyrok Trybunału Federalnego ws. ZDF. Nie będzie ponownych przeprosin | DW | 21.08.2018, DW.COM [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  13. ZDF znów się odwołuje od wyroku za „polskie obozy zagłady”, www.tvp.info [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  14. Interpelacja europosłów PiS ws. określenia „polskie obozy zagłady”, dzieje.pl [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  15. Interpelacja nr 33409 – tekst, www.sejm.gov.pl [dostęp 2019-10-02].
  16. Telewizja ZDF wycofała skargę kasacyjną. Ma przeprosić b. więźnia Auschwitz, www.tvp.info [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  17. Telewizja Polska S.A, ZDF zapowiada odwołanie się od wyroku sądu ws. serialu Nasze matki, nasi ojcowie, krakow.tvp.pl [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  18. Zbigniew Radłowski: będziemy walczyć o dobre imię AK dopóki żyjemy, dzieje.pl [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  19. #GermanDeathCamps. Akcja przeciwko zakłamywaniu historii Polski robi furorę w sieci, Onet Wiadomości, 21 stycznia 2017 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  20. ZDF: Usuwamy hashtagi #GermanDeathCamps bez związku z tematami naszych materiałów, wiadomosci.dziennik.pl [dostęp 2019-10-03].
  21. Mobilna prawda [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  22. „Death Camps Were Nazi German”. Głośna polska akcja dotarła do siedziby niemieckiej telewizji ZDF, wiadomosci.dziennik.pl [dostęp 2019-10-02].
  23. Niemiecka kancelaria interweniuje ws. grafiki z Hitlerem. Zamieszanie wokół „German Death Camps”, WPROST.pl, 5 marca 2017 [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  24. Radosław Rosiejka (oprac.), Akcja „German Death Camps” dotarła do USA. Ciężarówka wyjedzie na drogi, wiadomosci.wp.pl, 21 marca 2018 [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  25. Piotr Subik, Karol Tendera kontra Niemcy z ZDF. Polska młodzież wesprze byłego więźnia Auschwitz, Dziennik Polski, 13 października 2018 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  26. CMWP, ZDF zrezygnowała z kasacji w procesie z byłym więźniem Auschwitz. Rok temu CMWP SDP wystosowało protest przeciwko działaniom telewizji ZDF w tej sprawie, CENTRUM MONITORINGU WOLNOŚCI PRASY [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  27. Były więzień Auschwitz-Birkenau uhonorowany odznaką Bene Merito, www.msz.gov.pl [dostęp 2019-10-04].
  28. Instytut Pamięci Narodowej, Wręczenie nagród „Świadek Historii” – Kraków, 30 listopada 2017, Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2019-10-04] (pol.).
  29. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości dla Karola Tendery, www.prezydent.pl [dostęp 2019-10-04].
  30. Instytut Pamięci Narodowej- Kraków, Pogrzeb Karola Tendery, więźnia niemieckich obozów koncentracyjnych, Świadka Historii – Kraków, 10 października 2019, Instytut Pamięci Narodowej - Kraków [dostęp 2019-10-10] (pol.).