Kieźliny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°49′16″N 20°30′36″E
- błąd 38 m
WD 53°49'16.0"N, 20°30'36.0"E, 53°49'13.87"N, 20°30'34.31"E
- błąd 14 m
Odległość 0 m
Kieźliny
wieś
Ilustracja
Widok na wieś „z lotu ptaka”
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Dywity
Liczba ludności (2011) 1284[1]
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 10 – 371 Olsztyn
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0473000
Położenie na mapie gminy Dywity
Mapa lokalizacyjna gminy Dywity
Kieźliny
Kieźliny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kieźliny
Kieźliny
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Kieźliny
Kieźliny
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Kieźliny
Kieźliny
Ziemia53°49′16″N 20°30′36″E/53,821111 20,510000

Kieźliny (dawniej niem. Köslinen, Kieslinen) – wieś warmińska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Dywity nad rzeką Wadąg. Kieźliny graniczą bezpośrednio z północnym obszarem miejskim Olsztyna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś warmińska, położona na północ od Olsztyna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana na prawie chełmińskim na 30 włókach (w tym 8 włók wolnych) w 1348 r. przez kapitułę warmińską (zapisywano także: Koselern, Coseler). Granicą lokowanej wsi było jezioro Wadąg, młyn Wadąg, majątek Mateusza (wieś Dągi) oraz miasto Olsztyn (w tym czasie miasto Olsztyn dopiero powstawało i nie miało jeszcze nazwy). Sołtys otrzymał 8 włók i był zobowiązany do „służby konnej” (wystawienie rycerza na koniu w czasie wojny). Zgodnie ze zwyczajem i sołtys miał prawo do tzw. małych sądów, otrzymywał trzecią część z sądów większych, połowę czynszu od karczmy oraz prawo połowu ryb na własne potrzeby w Jeziorze Dywickim. Wolniznę dla chłopów czynszowych wyznaczono na 15 lat a czynsz w wysokości pół marki i dwóch kur. Zasadźcą był sołtys Fryderyk (wg innych źródeł zasadźcą był Mathias lub Frederico[2]). Od jego imienia wsi nadano nazwę Frederichsdorf, ale ostatecznie przyjęła się nazwa Koseler. Zasadźca otrzymał 15 lat wolnych od czynszu oraz zobowiązany został do jednej służby zbrojnej konno. W 1406 r. wsi nadano dodatkowe 4 włóki lasu wiejskiego na prawie chełmińskim. W 1461 r. wieś została zniszczona przez Krzyżaków, którymi dowodził komtur elbląski Henryk von Plauen. Po tych zniszczeniach pola długo leżały odłogiem. Dopiero w 1552 r. (lub w 1532 r.[2]) kapituła warmińska nadała 8 włók sołtysowi Henrykowi Tregerowi z obowiązkiem zasiedlenia wsi nowymi kolonistami i obowiązkiem jednej służby zbrojne na koniu a dotychczasowe prawo chełmińskie zmieniono na magdeburskie. W dokumencie z 1564 r. występują obie nazwy, w formie zapisu: Köseler alias Frederichsdorf. Później funkcjonowała także nazwa Kieslienen oraz Korlyny. Pierwotna nazwa wsi prawdopodobnie na polskie pochodzenie – od słowa koźlarz, lub niemieckie określenie mieszkańca śląskiego Koźla (Cosel). Być może zasadźca lub osadnicy pochodzili ze Śląska.

W 1656 r. wieś obejmowała 18 włók (a więc niewiele więcej niż połowa z pierwszej lokacji). W tym czasie w Kieźlinach był sołtys i pięciu chłopów czynszowych (lokalnie na Warmii zwanych gburami), pięć włok nie było obsadzonych.

Po przejęciu Warmii przez Prusy, wieś przeszła w ręce prywatne. W końcu XVIII w. w Kieźlinach było 14 domów. Na początku XIX wieku we wsi mieszkało 450 osób (wyłącznie rolnicy) a prawie wszyscy mieszkańcy posługiwali się gwara warmińską (język polski). W latach 1887-91 w Kieźlinach działała biblioteczka Towarzystwa Czytelni Ludowych a bibliotekarzem był niejaki Kasza. Kolektorami w byli: Wronowski, Bachr, Stankiewicz. Działał także Związek Polaków w Niemczech, do którego należeli m.in. Franciszka Langwald i Andrzej Langwald. W 1911 na 68 dzieci we wsi, 67 mówiło po polsku[3].

W 1993 w Kieźlinach mieszkało 679 osób.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Neogotycki kościół parafialny pw. św. Rozalii (patronka dotkniętych zarazą) wybudowany został jako kaplica w podziękowaniu za ocalenie mieszkańców wsi w czasie epidemii w 1906 r. i poświęcony przez ks. Józefa Teschnera. W 1942 w kościele urzędował już ksiądz na stałe. Parafię erygowano 19 kwietnia 1981 r. (bp Józef Glemp).

Ludzie związani z Kieźlinami[edytuj | edytuj kod]

  • Jakub Jagałła (1863–1934), syn Jakuba i Józefy z Palmowskich (urodził się w Kieźlinach) generalny przełożony Zgromadzenia Księży Zmartwychwstańców. Ukończył gimnazjum w Lubawie, studiował we Lwowie, święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie w 1892 r. Kilkakrotnie odwiedzał Warmię i utrzymywał kontakt z Gazetą Olsztyńską. Wspierał materialnie ucząca się młodzież warmińska. Zbierał fundusze wśród Polonii amerykańskiej na rzecz plebiscytu z 1920 roku.
  • Paweł Sowa (1897–1984), publicysta, pedagog, działacz oświatowy i narodowy, aktywny uczestnik plebiscytu z 1920 r. Był współorganizatorem Związku Towarzystw Młodzieży w Prusach Wschodnich. W 1926 r. został zmuszony do opuszczenia Warmii (znajdowała się w granicach Niemiec).
  • Robert Listwan, malarz[4], ur. w 1974 r. w Olsztynie, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku[5]., mieszka i tworzy w Kieźlinach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. BIP, Dane statystyczne z dnia 31.12.2011 r.. [dostęp 19-07-2012].
  2. a b Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007
  3. Leon Sobociński, Na gruzach Smętka, wyd. B. Kądziela, Warszawa, 1947, s.85
  4. „Wystawa to krzyk: Ja tu jestem” Gazeta Olsztyńska, 27–28.07.2013, str.: 6–7.
  5. Robert Listwan. Leksykon Kultury Warmii i Mazur http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Robert_Listwan

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom II, Mieczysław Wieliczko, Bronisław Magdziarz (red.), Janina Bosko, Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, ISBN 83-912605-0-X, OCLC 831022246.
  • Anna Pospiszyl, Toponimia południowej Warmii. Nazwy miejscowe. Pojezierze, Olsztyn, 1987, ​ISBN 83-7002-289-8
  • Daniela Lewicka, Ryszard Tomkiewicz, Gmina Dywity. Teraźniejszość i przeszłość. OBN Olsztyn, Olsztyn 1994, 85 str.
  • Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ​ISBN 978-83-918968-1-5