Masakra dzieci żydowskich w Białej Cerkwi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pożar miasta w sierpniu 1941 roku. Ludzie ratują swój dobytek

Masakra dzieci żydowskich w Białej Cerkwi – zbiorowy mord na blisko 90 żydowskich dzieciach i niemowlętach z Białej Cerkwi, dokonany w dniu 22 sierpnia 1941 roku przez ukraińskich milicjantów na służbie niemieckiej, dowodzonych przez funkcjonariuszy Einsatzgruppen. Mord na żydowskich dzieciach poprzedziła nieudana próba powstrzymania masakry podjęta przez ppłk. Helmutha Groscurtha – oficera Wehrmachtu, a zarazem członka konspiracji antyhitlerowskiej.

Wymordowanie żydowskiej społeczności Białej Cerkwi[edytuj | edytuj kod]

Biała Cerkiew została zajęta przez oddziały Wehrmachtu w dniu 16 lipca 1941 roku[1]. W ślad za oddziałami regularnej armii do miasta wkroczyło wkrótce niewielkie komando SS (tzw. Teilkommando), kierowane przez SS-Obersturmführera Augusta Häfnera. Oddział ten był częścią tzw. Einsatzgruppe C – jednej z czterech specjalnych grup operacyjnych niemieckiej policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa, które operowały na tyłach frontu wschodniego z zadaniem mordowania Żydów, komunistów oraz wszelkich innych osób uznawanych przez nazistów za „niepożądane” bądź stanowiące zagrożenie dla niemieckiego panowania. W skład Teilkommando Häfnera wchodzili funkcjonariusze Einsatzgruppe C, pluton żołnierzy Waffen-SS oraz oddział pomocniczy złożony z ukraińskich kolaborantów[2].

Häfner i jego ludzie w krótkim czasie wymordowali niemal wszystkich dorosłych Żydów w Białej Cerkwi. Podchorąży Wehrmachtu, który miał okazję obserwować dokonywane przez Teilkommando masakry, zeznał później, że tylko podczas sześciu egzekucji, których był świadkiem, komando Häfnera zamordowało od 800 do 900 Żydów[3]. Liczba wszystkich zamordowanych była prawdopodobnie nawet większa.

Początkowo Häfner kazał jednak oszczędzać żydowskie dzieci. Prawdopodobnie nie dotarły do niego jeszcze rozkazy mówiące o zabijaniu wszystkich Żydów bez względu na wiek i płeć[a], bądź obawiał się o morale swoich żołnierzy. Żydowskie dzieci odbierano więc mordowanym rodzicom i zamykano w opuszczonym budynku przy głównej drodze na końcu miasta – bez żadnego nadzoru dorosłych, bez wody i pożywienia[3]. W drugiej połowie sierpnia uwięzionych było tam już około 90 żydowskich sierot – dzieci i niemowląt – spośród których najstarsze miało zaledwie 7 lat[4].

Nieudana interwencja Groscurtha[edytuj | edytuj kod]

Helmuth Groscurth

20 sierpnia 1941 roku kilku żołnierzy Wehrmachtu, których uwagę zwrócił dobiegający z budynku płacz dzieci, poinformowało o całej sprawie dwóch kapelanów wojskowych – katolickiego i protestanckiego. Duchowni postanowili zbadać sprawę osobiście i doznali wstrząsu na widok stanu dzieci i warunków, w jakich były więzione. Kapelani przekonani, iż cała sytuacja jest wynikiem samowolnego działania ukraińskich kolaborantów, donieśli o wszystkim dowódcy swojego oddziału, który udał się wraz z nimi do budynku, a następnie odesłał ich do dowódcy obszaru tyłowego. Ponieważ nie udało się go odnaleźć, obaj duchowni uzgodnili, że najwyższym rangą dowódcą w okolicach Białej Cerkwi jest dowódca 295. Dywizji Piechoty, po czym udali się do kapelanów owej dywizji[3]. Czterej duchowni wspólnie udali się do miejsca, gdzie więziono dzieci. Jeden z kapelanów 295. Dywizji Piechoty napisał później w raporcie:

Quote-alpha.png
Dzieci siedziały lub leżały na podłodze pokrytej fekaliami. Większość dzieci, z których część była półnaga, obsiadały muchy. Kilkoro starszych dzieci […] zdrapywało tynk ze ścian i jadło go […] Panował straszny smród. Mniejsze dzieci, zwłaszcza te kilkumiesięczne, cały czas płakały[5].

Kapelani udali się natychmiast do sztabu dywizji, gdzie spotkali ppłk. Helmutha Groscurtha – oficera Abwehry i członka konspiracji antyhitlerowskiej. Ten udał się szybko we wskazane miejsce, gdzie również dostał wstrząsu na widok warunków, w jakich przetrzymywano dzieci[5]. Od spotkanego przypadkiem na miejscu podoficera SS Groscurth usłyszał, że sieroty zostaną wkrótce rozstrzelane. Miejscowy dowódca obszaru tyłowego Wehrmachtu potwierdził tę informację. W międzyczasie pojawił się Häfner, który zwrócił się do podpułkownika z pretensjami, iż ten bezprawnie opóźnia likwidację dzieci[6].

Groscurth nakazał, za zgodą dowódcy dywizji, natychmiast wstrzymać egzekucję oraz otoczyć budynek kordonem wojska i użyć siły, gdyby esesmani próbowali zabrać dzieci[b]. Rozkazał również podać dzieciom wodę i pożywienie. Groscurth sporządził następnie pisemny raport, który wysłał do dowództwa niemieckiej 6. Armii[6].

Feldmarszałek Walter von Reichenau

Nazajutrz, 21 sierpnia, doszło do konferencji z udziałem przedstawicieli Wehrmachtu i SS. Po ostrej dyskusji przybyły na spotkanie przełożony Häfnera, SS-Standartenführer Paul Blobel[c], poinformował zebranych, iż rozkaz likwidacji żydowskich dzieci z Białej Cerkwi zatwierdził dowódca 6. Armii, feldmarszałek Walter von Reichenau, który reprezentował najwyższą władzę wojskową na tym terenie. Groscurth początkowo nie chciał w to uwierzyć, lecz musiał ustąpić, gdy słowa Blobla potwierdził obecny na miejscu przedstawiciel dowództwa 6. Armii. Egzekucję dzieci zaplanowano więc na dzień następny[7].

Interwencja w obronie żydowskich sierot skończyła się dla Groscurtha reprymendą od samego feldmarszałka von Reichenaua. Dowódcę 6. Armii dotknął w szczególności fragment raportu Groscurtha, w którym podpułkownik porównał działania SS do metod sowieckich. Feldmarszałek określił tę opinię jako: „wysoce niesłuszną, niewłaściwą i świadczącą o wyjątkowej impertynencji”. Von Reichenau postarał się również, aby Groscurth przeczytał to oświadczenie, każąc mu je podpisać[7]. Do głębi oburzony podpułkownik napisał później w liście do żony: „Nie możemy i nie powinniśmy wygrać tej wojny”[8].

Mord na żydowskich dzieciach[edytuj | edytuj kod]

Paul Blobel

Po zakończeniu sporu z Wehrmachtem funkcjonariusze Einsatzgruppe rozpoczęli przygotowania do egzekucji sierot. Häfner wzdragał się jednak przed wydaniem swoim ludziom rozkazu zabicia dzieci, obawiając się, że wywrze to fatalny wpływ na ich psychikę i morale[9]. Po kilkudziesięciominutowej ostrej dyskusji z Blobelem zdecydowali wreszcie, iż dzieci zostaną rozstrzelane przez podległych Häfnerowi ukraińskich kolaborantów[8][9].

22 sierpnia, w godzinach popołudniowych, dzieci zostały wywiezione poza miasto w przyczepie ciągniętej przez traktor i rozstrzelane nad mogiłą w lesie, którą wykopali wcześniej żołnierze Wehrmachtu[9].

Quote-alpha.png
Ukraińcy nie celowali w jakieś konkretne części ciała. Wpadały do grobu. Strasznie płakały. Nie zapomnę tego do końca życia. Nie mogłem tego znieść. Szczególnie pamiętam małą dziewczynkę o jasnych włosach, która chwyciła mnie za rękę. Też ją potem zastrzelono – zeznanie Augusta Häfnera[9].

Epilog[edytuj | edytuj kod]

Po kapitulacji 6. Armii pod Stalingradem Helmuth Groscurth trafił do niewoli sowieckiej. W kwietniu 1943 roku zmarł na tyfus plamisty w obozie jenieckim. Po wojnie wydano jego dzienniki odnalezione w latach 60., zawierające opisy działalności opozycji antyhitlerowskiej w kręgach Abwehry i Wehrmachtu, w tym m.in. informacje na temat zamachu na Adolfa Hitlera, planowanego we wrześniu 1938 roku.

Paul Blobel został po wojnie schwytany przez aliantów i w procesie Einsatzgruppen skazany na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano 7 czerwca 1951 roku w twierdzy Landsberg[10]. August Häfner został skazany w 1973 roku przez sąd w zachodnioniemieckim Darmstadt na karę 8 lat pozbawienia wolności[10].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W pierwszych tygodniach kampanii na wschodzie funkcjonariusze Einsatzgruppen mieli rozkaz mordowania wyłącznie dorosłych Żydów płci męskiej.
  2. Interwencja nastąpiła dosłownie w ostatniej chwili. Esesmani zaczynali już bowiem ładować dzieci na ciężarówki celem wywiezienia na egzekucję.
  3. Dowódca tzw. Sonderkommando 4A, które wchodziło w skład Einsatzgruppe C. Ludobójca odpowiedzialny m.in. za zamordowanie blisko 33 tys. kijowskich Żydów w Babim Jarze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Carell 2000 ↓, s. 116.
  2. Rhodes 2008 ↓, s. 196.
  3. a b c Rhodes 2008 ↓, s. 197.
  4. Beevor 2000 ↓, s. 63.
  5. a b Rhodes 2008 ↓, s. 198–199.
  6. a b Rhodes 2008 ↓, s. 200–201.
  7. a b Rhodes 2008 ↓, s. 201–202.
  8. a b Beevor 2000 ↓, s. 64.
  9. a b c d Rhodes 2008 ↓, s. 202–203.
  10. a b Rhodes 2008 ↓, s. 398.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]