Scewola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Scewola
Ilustracja
Scaevola plumieri
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina Goodeniaceae
Rodzaj scewola
Nazwa systematyczna
Scaevola Linnaeus
Mant. 2: 145. Oct 1771[2]
Typ nomenklatoryczny
Scaevola plumieri L.[2]
Scaevola aemula
Scaevola calendulacea
Scaevola coriacea
Scaevola plumieri

Scewola[3][4] (Scaevola L.) – rodzaj roślin z rodziny Goodeniaceae. Obejmuje według różnych źródeł około 96[5], 100[1], 102[6], 117[7] lub 130[8] gatunków. W dużej części są to gatunki spotykane w Australii (rośnie tam ok. 70 gatunków z tego rodzaju) oraz Oceanii[6][5]. Gatunek S. wrightii występuje na Kubie, a S. socotraensis to endemit wyspy Sokotra[9]. Jeden gatunek – Scaevola plumieri – jest szeroko rozprzestrzeniony na plażach w całej strefie tropikalnej[6]. Rozległy zasięg wiąże się ze zdolnością nasion zachowywania przez ponad rok zdolności do kiełkowania i unoszenia się przez ten czas w wodach morskich. Nasiona kiełkują dopiero po opłukaniu przez wody deszczowe po znalezieniu się na plaży[6][8].

Większość przedstawicieli rodzaju rośnie na piaszczystych i skalistych wybrzeżach morskich, w tym w zaroślach przybrzeżnych i namorzynach[8][5]. Niektóre gatunki zasiedlają górskie lasy wysp Oceanu Spokojnego (przystosowane są do zapylania przez ptaki, podczas gdy inne gatunki z tego rodzaju i inni przedstawiciele rodziny są owadopylne)[8].

Owoce Scaevola plumieri są spożywane przez południowoaustralijskich Aborygenów. Z drewna tego gatunku wyrabia się kołki wykorzystywane przy budowie łodzi oraz tzw. „papier ryżowy” służący do wyrabiania produktów artystycznych (np. sztucznych kwiatów)[8]. Gatunek ten introdukowany został do południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych jako roślina do nasadzeń przeciwerozyjnych i stał się tam gatunkiem inwazyjnym[6]. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza scewola zwodnicza S. aemula, najczęściej uprawiana w wiszących pojemnikach[6][5]. Walorem ozdobnym są oryginalne kwiaty ukazujące się obficie i przez długi czas[10].

Dla rodzaju tego w dawnych źródłach proponowano nazwy zwyczajowe „okoczyst” i „jednostronka”, ale nie są one używane[11].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Scaevola platyphylla
Pokrój
Byliny osiągające do 70 cm[5], często płożące[10] oraz krzewy i niewielkie drzewa do 4 m wysokości[5]. Ich pędy są nagie lub owłosione, w tym także kosmato[9]. Pędy często grube i kruche[10]. Scaevola spinescens ma pędy cierniste[12].
Liście
Pojedyncze, zwykle skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe (Scaevola enantophylla)[12]. Często mięsiste, owłosione[10].
Kwiaty
Pojedyncze lub zebrane w wierzchotki wyrastające w kątach liści[13]. Dwubocznie symetryczne[8], obupłciowe[9], osiągające ok. 1–2,5 cm średnicy[10]. Działki kielicha zrośnięte w rurkę. Korona z pięcioma płatkami, u nasady zrośniętymi w rurkę rozciętą do nasady, w górnej części z łatkami ułożonymi w wachlarz (wszystkie 5 płatków tworzy dolną wargę)[5]. Płatki koloru białego, żółtego, niebieskiego do ciemnoczerwonego[10][5]. Pręcików jest 5, nie zrośniętych w rurkę. Zalążnia jest dolna, powstaje z dwóch owocolistków, ma jedną do czterech komór zawierających pojedyncze zalążki. Pojedyncza szyjka słupka na szczycie jest zgięta[5] ze znamieniem dwudzielnym[13].
Owoce
Mięsiste, kilkunasienne pestkowce[5]. Nasiona są zaopatrzone w bielmo[8]. Endokarp otaczający nasiono twardy[13].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny Goodeniaceae[6][1], klasyfikowany do plemienia Goodenieae Dumortier[1]. W niektórych ujęciach zalicza się do niego wyodrębniane gdzie indziej rodzaje Diaspalis i Selliera[6].

Wykaz gatunków (nazwy akceptowane według Plants of the World online)[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-08-10].
  2. a b Scaevola. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-08-10].
  3. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 161. ISBN 978-83-925110-5-2.
  4. Scewola uprawa, pielęgnacja i rozmnażanie. W: Encyklopedia roślin [on-line]. Świat Kwiatów.pl. [dostęp 2019-08-10].
  5. a b c d e f g h i j Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 334. ISBN 0-333-74890-5.
  6. a b c d e f g h David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 832. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b Scaveola. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-08-10].
  8. a b c d e f g Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 304-305. ISBN 83-7079-779-2.
  9. a b c Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 159. ISBN 1-55407-206-9.
  10. a b c d e f Botanica. Konemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 826. ISBN 3-8331-1916-0.
  11. Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 4445.
  12. a b R.C. Carolin: Goodeniaceae. W: Flowering Plants. Eudicots. The Families and Genera of Vascular Plants Volume 8. J.W. Kadereit and M.H.G. Gustafsson (ed.). 2007, s. 589-598.
  13. a b c Scaevola. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-08-10].