Władimir Propp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władimir Propp

Władimir Jakowlewicz Propp (ur. 29 kwietnia 1895 w Sankt Petersburgu, zm. 22 sierpnia 1970) – rosyjski literaturoznawca.

Wiadomości ogólne[edytuj | edytuj kod]

Reprezentant szkoły rosyjskich formalistów, bardzo rozszerzył ich metodę. Zajmował się strukturami narracyjnymi. Sławę przyniosła mu analiza struktury baśni ludowych (tzw. bajki magicznej) – początkowo jednak nie wykraczała ona poza Rosję. Dopiero odkrycie jego epokowej pracy przez francuskich strukturalistów na czele z Lévi-Straussem, który zachwycił się jego analizą, rozpoczęło światową karierę jego książki.

Analiza bajki Proppa[edytuj | edytuj kod]

Propp tak opisał strukturę baśni ludowej (bajki magicznej):

Działa w niej kilka typów postaci:

  • bohater
  • przeciwnik
  • donator (osoba poddająca bohatera próbie)
  • pomocnik
  • królewna lub jej ojciec
  • osoba wysyłająca
  • fałszywy bohater

Są to określenia umowne, na podstawie najczęściej występujących przypadków. W jakiejś konkretnej bajce może to być np. ktoś inny niż królewna czy jej ojciec, ale pełni tę samą funkcję.

Postaci te dokonują w narracji pewnych konkretnych posunięć decydujących o tym, że są właśnie postacią danego rodzaju. Te działania, formy aktywności, to funkcje:

  1. odejście
  2. zakaz
  3. naruszenie zakazu
  4. wywiadywanie się przeciwnika
  5. udzielenie mu informacji o bohaterze
  6. podstęp
  7. wspomaganie
  8. szkodzenie (lub brak kogoś albo czegoś)
  9. pośredniczenie
  10. rozpoczynające się przeciwdziałanie
  11. wyprawa
  12. pierwsza funkcja donatora
  13. reakcja bohatera
  14. przekazywanie środka magicznego
  15. przemieszczenie przestrzenne między dwoma królestwami
  16. walka
  17. naznaczenie bohatera znamieniem
  18. zwycięstwo
  19. likwidacja wcześniej zaistniałego braku czegoś
  20. powrót bohatera
  21. prześladowanie bohatera
  22. ocalenie bohatera od pościgu
  23. nie rozpoznane przybycie
  24. roszczenia fałszywego bohatera
  25. trudne zadanie
  26. wykonanie trudnego zadania
  27. rozpoznanie
  28. zdemaskowanie
  29. transfiguracja
  30. ukaranie
  31. wesele

Nie wszystkie są równie niezbędne, zdarzają się bajki bez niektórych, zdarzają się pewne różnice w kolejności funkcji, ale niektóre, najważniejsze funkcje, występują zawsze.

Znaczenie odkryć Proppa[edytuj | edytuj kod]

Obecnie analiza Proppa jest wykorzystywana do różnorodnych badań nad różnymi systemami kultury, zwłaszcza nad kulturą masową. Stanowi podstawę wielu analiz narracji filmowych i telewizyjnych, np. seriali kryminalnych, a także podstawę lub punkt wyjścia innych teorii narratologicznych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Morfologia bajki, przeł. Wiesława Wojtyga-Zagórska, Warszawa 1976.
  • Nie tylko bajka, przeł. Danuta Ulicka, Warszawa 2000.
  • Historyczne korzenie bajki magicznej, przeł. Jacek Chmielewski, Warszawa 2003.
  • Morfologia bajki magicznej, przeł. Paweł Rojek, Kraków 2011.
  • O komizmie i śmiechu, przeł. Paulina M.E. Knyż, Kraków 2016.
  • Russkij georiceskij epos, Leningrad 1955.
  • Russkije agrarnyje prazdniki, Moskwa 1963.
  • Folklor i dieistwitjelnost', Moskwa 1976.
  • Poetika folklora, Moskwa 1998.
  • Russkaja skazka, Moskwa 2000.
  • Skazka. Epos. Piesnia, Moskwa 2001.
  • Folklor. Literatura. Istoria, Moskwa 2002.
  • Claude Lévi-Strauss, Analiza morfologiczna bajki rosyjskiej, "Pamiętnik Literacki" 1968 (rocznik LIX) nr 4, s. 267–284.
  • R. Silverstone, The Message of Television: Myth and Narrative in Contemporary Culture, London 1981.
  • D. Giles, A Structural Analysis of the Police Story, [w:] American Television Genres, red. S. Kaminsky, J.H. Mahn, Chicago, 1986, s. 67–84.
  • A.A. Berger, Semiotics and TV, [w:] Understanding Television. Essays on Television as a Social and Cultural Force, red. R.P. Adler, New York 1981, s. 91–114.
  • S. Kozloff, Teoria narracji a telewizja, [w:] Teledyskursy. Telewizja w badaniach współczesnych, red. R.C. Allen, red. wyd. pol. A. Gwóźdź, Kielce 1998.
  • B. Świętochowska, Titanic Jamesa Camerona jako bajka magiczna, „Kwartalnik Filmowy” 2001 nr 34 (94), s. 63–76.
  • D. Olshansky The Birth of Structuralism from the Analysis of Fairy-Tales [w:] Toronto Slavic Quarterly, No. 25, 2008.